Διατροφή και πνευματική ανάπτυξη των παιδιών

Είναι γνωστό ότι η παιδική ηλικία αποτελεί  καθοριστικό στάδιο στη ζωή του ανθρώπου.  Σε αυτό το στάδιο, πέραν από τη σωματική ανάπτυξη, επιτελείται παράλληλα και η πνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου. Αξίζει να πούμε μέχρι την ηλικία των 2 ετών πραγματοποιείται το 75% της ανάπτυξης του εγκεφάλου, οπότε και συμπληρώνεται ο αριθμός των εγκεφαλικών κυττάρων, γεγονός που πιστοποιείται και από τον αυξανόμενο έλεγχο που ασκεί το παιδί στο μυϊκό του σύστημα, όπως και στο συντονισμό  των κινήσεών του. Τελικά, ο εγκέφαλος αποκτά το πλήρες μέγεθος μέχρι την ηλικία των 5 ετών, ενώ η ωρίμαση  του εγκεφάλου συνεχίζεται και κατά τη διάρκεια της εφηβείας.

Τα παιδιά σήμερα, δεν λαμβάνουν σε ικανοποιητικό βαθμό τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά που απαιτούνται για τη σωστή ανάπτυξή τους.  Η υιοθέτηση του δυτικού τρόπου ζωής έχει ως αποτέλεσμα  την αύξηση της κατανάλωσης γρήγορου φαγητού, που τις περισσότερες φορές είναι  πλούσιο σε ενέργεια και  φτωχό σε θρεπτικά συστατικά. Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν θα πρέπει να εστιάζεται μόνο στην ποσότητα των τροφίμων που καταναλώνουν τα παιδιά αλλά και στη διατροφική τους αξία/ποιότητα.

Μέσα από μεγάλο αριθμό ερευνών που έχουν διεξαχθεί τα τελευταία χρόνια, η διατροφή  φαίνεται να αποτελεί ένα από τους σημαντικότερους παράγοντες ανάπτυξης και ωρίμασης  του εγκεφάλου τόσο στη βρεφική όσο και στην παιδική ηλικία.

Τα θρεπτικά συστατικά, τα οποία θεωρούνται σημαντικά για τον εγκέφαλο, είναι συγκεκριμένα το ΑLA (α-λινολενικό οξύ), το ΕPΑ (εικοσιπεντανοϊκό οξύ), το DHA (δοκοσαεξανοϊκό οξύ), οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β, ανόργανα συστατικά, όπως ο σίδηρος, το ιώδιο, ο ψευδάργυρος και οι πρωτεΐνες. Ορισμένα από αυτά είναι σημαντικά δομικά στοιχεία των εγκεφαλικών κυττάρων και είναι απαραίτητα για τους συνδέσμους μεταξύ των κυττάρων, ενώ άλλα παίζουν ρόλο στη μεταβίβαση  πληροφοριών μέσω των κυττάρων.

DHA (δοκοσαεξανοϊκό οξύ), ΕPΑ (εικοσιπεντανοϊκό οξύ) και ΑLA (α-λινολενικό οξύ.

Το DHA , το ΕPΑ και το ΑLA είναι σπουδαία δομικά συστατικά του εγκεφάλου.  In vivo μελέτες, που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια, έχουν δείξει ότι η πρόσληψη ω- 3 λιπαρών οξέων βελτιώνει τη μνήμη και τη διάθεση, αυξάνει την ικανότητα συγκέντρωσης και επεξεργασίας πληροφοριών και προσφέρει μεγαλύτερη ενέργεια στον ανθρώπινο οργανισμό.  Οι επιδράσεις αυτές φαίνεται να είναι μεγαλύτερες στα παιδιά.  Ερευνες έχουν δείξει ότι η ανεπάρκεια των εν λόγω λιπαρών οξέων μειώνει την ικανότητα απόκρισης του νευρικού συστήματος στα περιβαλλοντικά ερεθίσματα. Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι η πρόσληψη των λιπαρών αυτών οξέων κατά τη διάρκεια της προσχολικής και σχολικής ηλικίας  πιθανόν να έχει ευεργετικό ρόλο στην πρόληψη της  υπερκινητικής συμπεριφοράς, της απόσπασης της προσοχής  και της ενίσχυσης της ικανότητας μάθησης καθώς και της μνήμης,.

Πηγές πλούσιες σε ALA είναι το λινέλαιο, το κραμβέλαιο , το σογιέλαιο. Τα λιπαρά ψάρια (σκουμπρί, κολιός, σαρδέλα, σολομός, ρέγκα, τόνος), τα καρύδια, η σόγια κ αι η αντράκλα είναι σημαντικές πηγές EPA και DHA. Τα EPA και DHA βρίσκονται επίσης και στο μητρικό γάλα.

 Πρωτεΐνες

 Η πρωτεΐνη ως πηγή ενέργειας από μόνη της ή σε συνδυασμό με άλλα μικροθρεπτικά συστατικά βοηθά την νοητική ανάπτυξη σε μεγαλύτερο βαθμό των βρεφών και των νεαρών παιδιών και σε μικρότερο βαθμό των μεγαλύτερων παιδιών. Σε μελέτη που έγινε στην Ινδονησία  σε παιδιά 12 και 18 μηνών  έδειξε ότι η χορήγηση συμπληρώματος πρωτεΐνης  σε συνδυασμό με σίδηρο για ένα χρόνο είχε ως αποτέλεσμα  τα παιδιά που ήταν 12 μηνών να περπατήσουν νωρίτερα, να έχουν πιο ώριμη κοινωνική συμπεριφορά και καλύτερη διανοητική ανάπτυξη σε σχέση με αυτά που κατανάλωσαν άλλα συμπληρώματα. Ανάλογα αποτελέσματα εξήχθησαν και για τα παιδιά που ήταν 18 μηνών. Η πρωτεΐνη λοιπόν είναι σημαντική πηγή ενέργειας για τον εγκέφαλο ειδικότερα όταν συνδυάζεται με άλλα μικροθρεπτικά συστατικά. Οι πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας οι οποίες θα πρέπει οπωσδήποτε να αποτελούν μέρος του παιδικού διαιτολογίου  βρίσκονται κυρίως στο κρέας, το ψάρι, το αβγό και τα γαλακτοκομικά προϊόντα .

Βιταμίνες του συμπλέγματος Β

Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β, οι οποίες θεωρούνται υπεύθυνες για την ανάπτυξη του εγκεφάλου, είναι η Β1, η Β6, η Β12 και το φυλλικό οξύ. Είναι απαραίτητες για την παραγωγή και τη λειτουργία των νευροδιαβιβαστών και συμμετέχουν στην ανάπτυξη του νευρικού σωλήνα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Επίσης, οι βιταμίνες αυτές επιδρούν στο μεταβολισμό κάποιων ορμονών, όπως η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη. Σύμφωνα με  έρευνες, η λήψη ικανοποιητικών ποσοτήτων βιταμινών του συμπλέγματος Β συμβάλλει στην προστασία από συγκεκριμένα νευρολογικά προβλήματα, όπως και τη μειωμένη μνήμη.

Τροφές πλούσιες σε βιταμίνες του συμπλέγματος Β είναι κυρίως το κρέας , το συκώτι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα όσπρια, το άπαχο γάλα, το γιαούρτι και τα δημητριακά ολικής αλέσεως, οι ξηροί καρποί.  Το φυλλικό οξύ βρίσκεται και στα φρούτα.

 Σίδηρος

 Ο σίδηρος πέραν της συμμετοχής του στη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων, χρησιμοποιείται και για τη σύνθεση των νευροδιαβιβαστών του εγκεφάλου και ειδικότερα αυτών που ρυθμίζουν την ικανότητα προσοχής.  Έτσι η έλλειψη σιδήρου προκαλεί διαταραχές στην προσοχή, στη μνήμη και στη συμπεριφορά, ενώ συνδέεται στενά με χαμηλότερους δείκτες νοητικής εξέλιξης (δείκτες νοημοσύνης). Διαχρονικές μελέτες έχουν δείξει ότι παιδιά με ανεπάρκεια σιδήρου, έχουν χαμηλότερους νοητικούς δείκτες, χαμηλότερη σχολική απόδοση και περισσότερα προβλήματα αντικοινωνικής συμπεριφοράς στο σχολείο. Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο Μεξικό σε παιδιά 8 έως 10 ετών που έπασχαν από ανεπάρκεια σιδήρου, διαπιστώθηκε ότι μετά από τη λήψη συμπληρώματος  για κάποιο χρονικό διάστημα αυξήθηκε σημαντικά η συγκέντρωση και βελτιώθηκε η μνήμη τους

Οι καλύτερες πηγές σιδήρου είναι τα ζωικά προϊόντα, όπως το συκώτι και το κρέας, διότι απορροφώνται από τον οργανισμό κατά ένα ποσοστό της τάξης του 30-40%, ενώ άλλες πηγές σιδήρου είναι τα φυτικά προϊόντα, όπως τα φασόλια, οι φακές και τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα οποία όμως απορροφώνται από τον οργανισμό μόνο κατά ένα ποσοστό 7-10%. Η βιταμίνη C, που υπάρχει άφθονη στα φρούτα, συμβάλλει στην απορρόφηση του σιδήρου, ενώ τρόφιμα πλούσια σε ασβέστιο, όπως τα γαλακτοκομικά προϊόντα ανταγωνίζονται την απορρόφησή του.

 Ψευδάργυρος

Ο ψευδάργυρος αποτελεί ένα από τα σπουδαία ανόργανα συστατικά, τα οποία λαμβάνουν μέρος στην παραγωγή νευροδιαβιβαστών που ρυθμίζουν ποικίλες λειτουργίες, όπως   αυτές της ομιλίας, της ακοής, της συγκέντρωσης, της γνωσιακής ανάπτυξης κ.τ.λ. Έκπληξη προκαλούν τα ευρήματα πρόσφατων ερευνών, σύμφωνα με τα οποία, ακόμα και μια οριακή ανεπάρκεια ψευδαργύρου ενδέχεται να κλονίσει έστω και αμυδρά τη λειτουργία του εγκεφάλου συμπεριλαμβανομένου και του πεδίου της μνήμης. Σε συγκεκριμένη μελέτη που έγινε στην Τζαμάικα για 6 μήνες σε 114 παιδιά 9-30 μηνών, παρατ ηρήθηκε ότι τα παιδιά που λάμβαναν συμπλήρωμα 10 mg Zn είχαν αναπτύξει σε μεγαλύτερο βαθμό την ομιλία και την ακοή  τους, σε σύγκριση με τα παιδιά που λάμβαναν placebo.

Οι καλύτερες πηγές ψευδαργύρου είναι τα θαλασσινά (π.χ. στρείδια) και το σκούρο κρέας της γαλοπούλας και σε μικρότερο βαθμό τα όσπρια και τα δημητριακά, καθώς οι φυτικές ίνες που περιέχουν, αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα για την απορρόφηση του ψευδαργύρου

Ιώδιο

 Το ιώδιο είναι απαραίτητο για την παραγωγή των ορμονών του θυρεοειδούς, οι οποίες είναι αναγκαίες για την ομαλή ανάπτυξη του εγκεφάλου. Ως εκ τούτου, μπορούμε να κατανοήσουμε ότι το ιώδιο είναι ένα μικροθρεπτικό συστατικό πολύ σημαντικό για τη διανοητική ανάπτυξη των παιδιών. Αυτό έχει αποδειχθεί  μέσα από ένα μεγάλο φάσμα ερευνών. Χαρακτηριστικά, σε διπλά τυφλή, τυχαιοποιημένη, ε λεγχόμενη με  placebo  μελέτη που έγινε στην Αλβανία σε 310 παιδιά , ηλικίας 10-12 ετών, φάνηκε ότι τα παιδιά που λάμβαναν το συμπλήρωμα με το ιώδιο είχαν αυξήσει σημαντικά τις δυνατότητες επίλυσης προβλημάτων και επεξεργασίας πληροφοριών σε σχέση με τα παιδιά  που λάμβαναν το placebo.

Πηγές ιωδίου είναι τα γαλακτοκομικά προϊόντα (γάλα, γιαούρτι, τυρί) και κάποια ψάρια, όπως είναι ο μπακαλιάρος και ο κολιός.

Όπως φαίνεται από τα πιο πάνω, τα θρεπτικά συστατικά που συμβάλλουν στη διανοητική ανάπτυξη των παιδιών βρίσκονται σε μια ποικιλία τροφίμων, όπως είναι το κρέας, τα θαλασσινά, το γάλα, τα φρούτα, τα λαχανικά, κλπ. Επομένως, αποκλείοντας κάποια ομάδα τροφίμων, αυξάνονται οι πιθανότητες για την εμφάνιση ανεπαρκείας κάποιου από τα πιο πάνω θρεπτικά συστατικά.  Οι γονείς σε αυτή τη φάση καλούνται να εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους καθώς λειτουργούν για αυτά ως πρότυπα. Η οικογένεια μπορεί να επηρεάσει ποικιλοτρόπως τη διαιτητική πρόσληψη και τη συμπεριφορά του παιδιού, αλληλεπιδρώντας με το περιβάλλον στο οποίο ανήκει. Για να μπορέσουν οι γονείς να ενισχύσουν την υιοθέτηση υγιεινών διαιτητικών συνηθειών και συμπεριφοράς στα παιδιά τους, προτείνεται να φροντίζουν για τη διαθεσιμότητα και την προσβασιμότητα των τροφίμων.

* Απαραίτητα λιπαρά οξέα: Λιπαρά οξέα τα οποία έχει ανάγκη ο οργανισμός μας, αλλά το σώμα μας δεν μπορεί να τα φτιάξει από μόνο του κι έτσι  θα πρέπει να τα λάβουμε μέσω της διατροφής

** Νευροδιαβιβαστές:  ενώσεις που μεταφέρουν σήματα από το ένα κύτταρο του εγκεφάλου στο άλλο και διασφαλίζουν την μεταξύ τους ομαλή επικοινωνία.

Facebook Comments

Συντάκτης: Κρήνη Κωνσταντίνου

Είμαι η Κρήνη Κωνσταντίνου, ασκώ το επάγγελμα του διαιτολόγου εδώ και αρκετά χρόνια. Ενώ παράλληλα διδάσκω στα δημόσια και ιδιωτικά ΙΕΚ από το 2002. Είμαι αριστούχος των ΤΕΙ Αθήνας, στο τμήμα Αισθητικής και του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών στο τμήμα Διατροφής Διαιτολογίας με μεταπτυχιακές σπουδές στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών στο τμήμα τροφίμων.

Πως μπορούμε να βοηθήσουμε;